De zorg: geheimhouding, tuchtrecht en de AVG
Voordat we naar wat wel en niet mag kijken, eerst waar de gevoeligheid vandaan komt. Drie kaders bepalen samen de ruimte.
Ten eerste de geheimhoudingsplicht. Artikel 22 van de Wet op het notarisambt verplicht de notaris tot geheimhouding van alles waarvan hij uit hoofde van zijn werk kennis neemt, en die plicht strekt zich uit tot iedereen die onder zijn verantwoordelijkheid werkt (wetten.overheid.nl). Wie cliëntgegevens naar een externe AI-dienst stuurt, deelt dus mogelijk vertrouwelijke informatie met een derde partij.
Ten tweede de AVG. Persoonsgegevens, en zeker bijzondere categorieën zoals gezondheid of een BSN, mogen alleen onder strikte voorwaarden worden verwerkt, met een grondslag, doelbinding en passende beveiliging (Verordening 2016/679). De Autoriteit Persoonsgegevens wijst er nadrukkelijk op dat het invoeren van persoonsgegevens in AI-tools privacyrisico's met zich meebrengt (Autoriteit Persoonsgegevens).
Ten derde het tuchtrecht. De notaris blijft persoonlijk verantwoordelijk voor de inhoud en juistheid van wat hij passeert. Een AI-fout is geen excuus. Dat maakt menselijke controle geen formaliteit, maar een vereiste.
Het KNB-afwegingskader: een hulpmiddel, geen vrijbrief
De Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie heeft hiervoor een afwegingskader met een AI-weegschaal opgesteld. Belangrijk om vooraf te zeggen: wij geven hier niet de precieze invulling van de weegschaal weer, want die hoort u bij de bron zelf te lezen. Op hoofdlijnen is het een instrument dat laat zien welke elementen een notaris moet meewegen bij het beoordelen van een AI-toepassing, hoe die elementen samenhangen en waar de verantwoordelijkheid van de notaris blijft liggen (KNB).
Het is bewust geen lijst met simpele verboden en geen vrijbrief. Het is een denkkader om per toepassing een afgewogen keuze te maken: wat doet deze AI met de data, waar wordt die verwerkt, en blijft de mens aan het stuur. Wilt u de volledige uitwerking, raadpleeg dan het kaderdocument van de KNB zelf (KNB AI-afwegingskader, PDF). Wij verwijzen er bewust naar in plaats van het samen te vatten, omdat een verkorte weergave het instrument tekort zou doen.
AI-geletterdheid is verplicht. Los van de weegschaal geldt onder de EU AI Act sinds 2 februari 2025 een eis van AI-geletterdheid. U moet kunnen herkennen waar AI wordt ingezet, begrijpen hoe het werkt en er verantwoord mee omgaan, ook als de AI in uw software of bij een partner zit (KNB, AI-geletterdheid).
De gouden regel: begin en eind menselijk, AI ertussen
Als u maar een ding onthoudt, dan dit. Het cliëntgesprek aan het begin en de beoordeling en het passeren aan het eind blijven mensenwerk. Daartussen mag AI het voorbereidende werk doen: lezen, structureren, signaleren, een concept opstellen. Zo blijft de notaris in de lus en blijft de verantwoordelijkheid waar die hoort.
Toets uw gevoel: mag dit wel of niet?
Vier korte situaties. Kies per situatie wat u denkt, en lees daarna de toelichting. Dit is geen juridisch oordeel over uw praktijk, maar een manier om de denklijn te oefenen.
Mag dit wel of niet?
Vier situaties. Kies "mag wel" of "mag niet" en lees de toelichting.
1. Een medewerker plakt een conceptakte met de naam en het BSN van de cliënt in een gratis publieke chatbot om er snel een samenvatting van te krijgen.
Cliëntgegevens, en zeker een BSN, horen niet in een publieke chatbot. Dat raakt de geheimhoudingsplicht (artikel 22 Wna) en de AVG, en de data verlaat het kantoor. Gebruik in plaats daarvan een omgeving waarin de verwerking lokaal gebeurt.
2. AI maakt een conceptverslag van een familiegesprek. De notaris leest het na, corrigeert en stelt het verslag pas daarna vast.
Dit is precies de gouden regel in de praktijk: AI doet het voorwerk, de notaris controleert en beslist. Mits de verwerking veilig gebeurt (bij voorkeur lokaal), past dit binnen de kaders.
3. Een AI-tool stelt zelfstandig de definitieve akte vast en verstuurt die naar partijen, zonder dat een notaris ernaar heeft gekeken.
De notaris blijft tuchtrechtelijk verantwoordelijk voor inhoud en juistheid. AI mag voorbereiden, maar het vaststellen en passeren blijft mensenwerk. Zonder menselijke beoordeling is dit niet toegestaan.
4. AI maakt een leesbare uitleg in begrijpelijke taal van een passage uit een akte, om de cliënt te helpen het te begrijpen. De uitleg wordt nadrukkelijk als toelichting gepresenteerd, niet als rechtsgeldige tekst.
Uitleg geven sluit aan op de informatieplicht van de notaris. Het mag, zolang het duidelijk een toelichting is en geen vervanging van de rechtsgeldige tekst, en de notaris de uitleg controleert.
Deze quiz is informatief en geen juridisch advies. Twijfelt u over een concrete situatie, leg die dan langs het KNB-afwegingskader en raadpleeg zo nodig de KNB.
Hoe VastPilot dit afdwingt
De grenzen hierboven zijn bij VastPilot geen huisregel die u maar moet vertrouwen, maar een ontwerpkeuze. Twee dingen maken het verschil.
Ten eerste human-in-the-loop. Elke AI-uitkomst is een concept dat langs een mens gaat. De software beslist niets zelfstandig en verstuurt niets zonder goedkeuring. Dat houdt de notaris in de lus en de verantwoordelijkheid waar die hoort.
Ten tweede lokaal draaien. VastPilot draait op een Mac Mini in uw eigen kantoor, zodat cliëntgegevens het pand niet verlaten. Daarmee speelt de grootste zorg uit de eerste alinea, het delen van vertrouwelijke data met een externe partij, eenvoudigweg niet. U hoeft geen data te anonimiseren voordat de AI ermee werkt, want de data blijft binnen uw eigen netwerk.
AI ondersteunt, de notaris beslist. Niet als slogan, maar als bouwprincipe: een concept dat een mens controleert, op hardware die in uw kantoor staat. Zo blijven geheimhouding, AVG en tuchtrecht intact.
Veelgestelde vragen
Mag een notaris ChatGPT gebruiken?
Niet voor cliëntgegevens. Dat raakt de geheimhoudingsplicht van artikel 22 Wna en de AVG, en de data verlaat het kantoor. Voor algemene, niet-herleidbare vragen kan een chatbot een hulpmiddel zijn, maar dossierwerk hoort in een omgeving waar de data het pand niet verlaat.
Wat zegt het KNB-afwegingskader over AI?
Het is een afwegingskader met een AI-weegschaal: een hulpmiddel dat laat zien welke elementen u moet meewegen bij het beoordelen van AI, met de verantwoordelijkheid bij de notaris. Geen verbod en geen vrijbrief. Raadpleeg het kaderdocument van de KNB zelf voor de precieze inhoud.
Is AI-geletterdheid verplicht voor notarissen?
Ja. Onder de EU AI Act geldt sinds 2 februari 2025 een eis van AI-geletterdheid: herkennen waar AI wordt ingezet, begrijpen hoe het werkt en er verantwoord mee omgaan, ook als de AI in software of bij een partner zit.
Bronnen
Notariaat en kader
- KNB, de AI-weegschaal helpt het notariaat AI veilig te gebruiken
- KNB AI-afwegingskader Deel 1 (PDF)
- KNB, AI-geletterdheid onder de EU AI Act
Wet en toezicht
- Wet op het notarisambt, artikel 22 (geheimhoudingsplicht)
- Algemene verordening gegevensbescherming (AVG), Verordening 2016/679
- Autoriteit Persoonsgegevens, uw privacyrechten
Verder lezen op deze site:
· EU AI Act voor notariskantoren
· Hoe zet je AI in bij een notariskantoor?
· Lokale AI versus cloud-AI