Geldt de EU AI Act ook voor mijn notariskantoor
Ja. De EU AI Act (Verordening 2024/1689) geldt voor elke organisatie die AI gebruikt, ook voor notariskantoren. De wet richt zich niet alleen op aanbieders: ook de deployer (de gebruiker van een AI-systeem) heeft eigen verplichtingen rond transparantie, documentatie en menselijke oversight. De AI Act vraagt dat lidstaten uiterlijk 2 augustus 2026 nationaal toezicht hebben ingericht. Het kabinet heeft hiervoor een uitvoeringswet in internetconsultatie gebracht, met de Autoriteit Persoonsgegevens als coördinerend toezichthouder (kabinetsbericht april 2026). Voor het notariaat zal sector-specifiek toezicht waarschijnlijk via BFT en KNB lopen, aangezien zij al toezicht houden.
Onder welke AI-categorie valt het notariaat
De AI Act onderscheidt vier risico-niveaus. Voor het notariaat zijn drie hiervan relevant:
- Hoog risico (high-risk), alleen van toepassing als AI structureel bijdraagt aan een juridische beslissing met rechtsgevolg. Voor het notariaat is dit zelden de hoofdactiviteit (de notaris passeert zelf, niet de AI), maar mogelijk wel relevant bij geautomatiseerde rechtspersonenscreening of geautomatiseerde aktegeneratie.
- Beperkt risico (limited risk), geldt voor de meeste notariële AI-tools: aktevoorbereiding-AI, cliënt-chatbots, document-extractie en BSN-controle-AI. Verplichting: transparantie naar de cliënt dat AI is ingezet.
- Minimaal risico, spam-filters, basale tekstcorrectie, vertaalhulp. Geen AI Act-verplichtingen specifiek, wel AVG-eisen.
Wat zegt de KNB in 2025-2026
De Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie publiceerde in 2025 een formeel AI-afwegingskader: "De verantwoorde inzet van AI in het notariaat, Deel 1: AI-weegschaal" (PDF). Dit document gebruikt een twee-staps-beoordeling: eerst de juridisch-ethische context van de beoogde AI-toepassing, daarna een scenario-vragenlijst per specifieke inzet.
Het centrale standpunt van de KNB: AI-geletterdheid is niet optioneel onder de EU AI Act. Notarissen en hun medewerkers moeten:
- AI-toepassingen in werkprocessen kunnen herkennen, ook ingebakken AI in standaard kantoorsoftware
- Begrijpen hoe de AI in hoofdlijnen werkt (welk model, welke trainingsdata, welke beperkingen)
- AI ethisch toepassen en kritisch vragen stellen over dataopslag-locatie, AVG-compliance, bias-testing en menselijke oversight
De KNB werkt ook aan een notariële private cloud (NPC), een gedeelde, beveiligde omgeving waarin sectorbrede AI-toepassingen veilig kunnen draaien. Voor kantoren die niet wachten op de NPC-launch, is een eigen on-premise of EU-only AI-opstelling de directe route om aan de KNB-criteria te voldoen.
BSN-verwerking onder AI Act + AVG
BSN-nummers zijn onder Nederlands recht een bijzondere categorie persoonsgegevens. Notarissen hebben een uitdrukkelijke wettelijke grondslag voor BSN-verwerking via de Wet op het notarisambt, bij elke akte mag (en moet) het BSN worden vastgelegd voor identificatie. Maar zodra AI deze BSN's verwerkt, gelden de AVG-eisen onverkort:
- Doelbinding, BSN's mogen alleen verwerkt worden voor de notariële akte zelf, niet voor AI-training, marketing of analyse
- Minimalisering, alleen daadwerkelijk nodige BSN's, niet die van familieleden of zakenpartners "voor de zekerheid"
- Encryptie at rest en in transit, AES-256-GCM is de praktijkstandaard; TLS 1.3 voor netwerk-verkeer
- Geen US-cloud, onder de CLOUD Act zou de Amerikaanse overheid BSN-data kunnen vorderen ook bij EU-vestigingen van US-providers
De Autoriteit Persoonsgegevens heeft AI als één van haar drie hoofd-focusgebieden voor 2026-2028. Het invoeren van persoonsgegevens (en zeker BSN's) in een publieke AI-chatbot is volgens AP-publicaties uit 2025 al een datalek, niet pas wanneer er iets uitlekt.
Wwft vervalt, AMLR vanaf 10 juli 2027
De Nederlandse Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) vervalt per 10 juli 2027 en wordt vervangen door het Europese AML-pakket: de Anti-Money Laundering Regulation (AMLR, Verordening 2024/1624), de Anti-Money Laundering Directive 6 (AMLD6) en de AMLA-verordening die de Europese Anti-Money Laundering Authority opzet. Volgens een analyse van het AMLC verandert dit het toezicht structureel.
Voor het notariaat betekent de AMLR:
- Directe Europese harmonisatie, verordening werkt automatisch in alle lidstaten, geen Nederlandse implementatiewet meer met eigen invulling
- AMLA-toezicht, de Anti-Money Laundering Authority in Frankfurt, opgericht juni 2025, krijgt direct toezicht op de meest risicovolle EU-instellingen. Het notariaat valt expliciet onder deze categorie
- Strengere documentatie-eisen, een AI-systeem dat WWFT-controles uitvoert moet straks audit-bewijs leveren dat aansluit op AMLR-criteria, niet alleen op nationale Wwft-praktijk
BFT-toezicht en audit trail
Het Bureau Financieel Toezicht blijft Nederlandse toezichthouder voor het notariaat onder zowel Wwft (tot 2027) als AMLR (daarna). Bij een AI-systeem dat aktevoorbereiding ondersteunt, moet het BFT bij een onderzoek kunnen reconstrueren:
- Welke beslissing heeft de AI genomen of voorgesteld bij welke cliënt
- Op welke bron-gegevens was die beslissing gebaseerd (welke ID-scan, KvK-uittreksel, jaarrekening)
- Welke notariële medewerker heeft de AI-output beoordeeld en geaccepteerd of gecorrigeerd
- Wat is de bewaartermijn, voor akten 20 jaar conform de Wet op het notarisambt, voor onderliggende AI-logs minimaal de termijn van de Wwft/AMLR (5 jaar)
Voor VastPilot betekent dit: elke AI-beslissing krijgt een gestructureerd log-record met cliënt-id (gehasht of via referentie), tijdstempel, gebruikt model, input-fingerprint, output, en menselijke review-actie. Exporteerbaar in standaardformaten voor BFT-onderzoek.
Tijdpad, wat is wanneer van kracht
De gefaseerde invoer voor het notariaat:
- Februari 2025, eerste delen EU AI Act: verboden AI-praktijken + algemene AI-geletterdheidsplicht voor providers en deployers
- Augustus 2025, verplichtingen voor general-purpose AI-modellen (GPT-5, Claude, Gemini, etc.), relevant omdat veel notariële AI-tools onder de motorkap een dergelijk model gebruiken
- 2 augustus 2026, verplichtingen voor hoog-risico AI-systemen + nationale toezichtsstructuren operationeel + EU-database voor hoog-risico-AI
- 10 juli 2027, Wwft vervalt, AMLR + AMLD6 + AMLA-toezicht volledig in werking
- Augustus 2027, laatste tranche EU AI Act: review-periode en algemene evaluatie
Vier veelgestelde vragen
Geldt de EU AI Act ook voor mijn notariskantoor?
Ja. De EU AI Act is een productveiligheid-wet die geldt voor elke organisatie die AI gebruikt, ook voor notarissen die AI inzetten bij aktevoorbereiding, BSN-screening of cliënt-correspondentie. De meeste notariële AI-tools vallen onder de transparantie-categorie (beperkt risico), maar AI-systemen die structureel bijdragen aan juridische beslissingen kunnen als hoog-risico worden geclassificeerd vanaf 2 augustus 2026.
Wat zegt de KNB over AI in het notariaat?
De Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie publiceerde in 2025 het AI-afwegingskader "De verantwoorde inzet van AI in het notariaat" (Deel 1). Kernpunt: AI-geletterdheid is niet optioneel onder de EU AI Act, notarissen en hun medewerkers moeten AI in werkprocessen kunnen herkennen, begrijpen hoe het werkt en het ethisch toepassen. De KNB werkt ook aan een notariële private cloud (NPC) voor veilige sectorbrede AI-toepassingen.
Verandert er iets aan de WWFT met de nieuwe AMLR?
Per 10 juli 2027 vervalt de Wwft. De Europese AMLR (Verordening 2024/1624), AMLD6 en de AMLA-verordening vervangen samen het nationale anti-witwasraamwerk. AMLA, gevestigd in Frankfurt sinds juni 2025, krijgt direct toezicht op de meest risicovolle EU-instellingen, waaronder het notariaat. Het BFT blijft Nederlandse toezichthouder, maar gaat samenwerken met AMLA. AI-systemen die WWFT-controles uitvoeren moeten audit-bewijs leveren dat aansluit op deze nieuwe verordening.
Mag een AI-systeem BSN's verwerken bij aktevoorbereiding?
Ja, mits aan strikte voorwaarden. Notarissen hebben een wettelijke grondslag voor BSN-verwerking via de Wet op het notarisambt. Het AI-systeem moet de BSN echter behandelen onder AVG-eisen: minimaliseren waar mogelijk, encryptie at rest en in transit, beperkte bewaartermijn, en geen doorgifte naar US-providers onder de CLOUD Act. Een lokale of EU-only deployment is in de praktijk de eenvoudigste route om aantoonbaar te voldoen.
Bronnen en verder lezen
Deze pagina is gebaseerd op publieke wettelijke teksten en richtsnoeren van toezichthouders en beroepsorganisaties. Alle bronnen zijn aanklikbaar en geverifieerd op 12 mei 2026.
Wettelijke kaders
- Verordening (EU) 2024/1689, EU AI Act (EUR-Lex)
- Verordening (EU) 2024/1624, AMLR (EUR-Lex)
- Verordening (EU) 2016/679, AVG/GDPR
- Wet op het notarisambt (wetten.overheid.nl)
- Wwft, Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme
Beroepsorganisatie en toezichthouders
- KNB, Artificiële intelligentie in het notariaat
- KNB AI-afwegingskader Deel 1 (PDF, 2025)
- Bureau Financieel Toezicht (BFT)
- BFT, Nieuwe AML-pakket treedt op 10 juli 2027 in werking
- Autoriteit Persoonsgegevens, focusgebieden 2026-2028
- Rijksoverheid, Kabinet zet stap met toezicht op Europese AI-regels (april 2026)
Vakliteratuur
- AMLC, Het AML-pakket: van nationale fragmentatie naar Europese harmonisatie
- FBN, Wwft vervalt in 2027: dit betekent de AMLR voor notarissen
- Mr. Online, Notariaat dringt aan op versnelde digitalisering van akten
Verder lezen op deze site:
· Wat VastPilot voor notariskantoren doet
· AI Act-checklist in 6 fasen tot 2 augustus 2026
· Lokale AI versus cloud-AI, vergelijking met bronnen
· Woordenboek AI-compliance, 24 termen uitgelegd
· Uw AVG-rechten voor cliënten
· Waar uw data fysiek staat (data-soevereiniteit)
· Verwerkersovereenkomst (DPA) conform AVG artikel 28