EU AI Act-boetes voor notarissen

De drie boete-categorieën van artikel 99

Artikel 99 van de verordening werkt met drie plafonds, steeds het hoogste van een vast bedrag of een omzetpercentage:

Tot 35 miljoen euro of 7 procent van de wereldwijde jaaromzet, voor het overtreden van de verboden AI-praktijken van artikel 5, zoals manipulatieve systemen of social scoring. Op een regulier notariskantoor komen die praktijken normaal gesproken niet voor.
Tot 15 miljoen euro of 3 procent, voor schending van de meeste andere verplichtingen. Hieronder vallen de eisen aan hoog-risico-systemen, de gebruikersverplichtingen van artikel 26 (menselijk toezicht, logging, monitoring) en de transparantieverplichtingen van artikel 50. Dit is de categorie die voor gebruikers, dus ook notariskantoren, relevant is.
Tot 7,5 miljoen euro of 1 procent, voor het verstrekken van onjuiste, onvolledige of misleidende informatie aan toezichthouders.

Toezichthouders wegen bij het bepalen van de hoogte onder meer de ernst en duur van de overtreding, of het om opzet of nalatigheid gaat, en welke maatregelen het bedrijf zelf al nam. Een goed bijgehouden AI-register en aantoonbare menselijke controle werken dus direct boete-verlagend, nog los van de vraag of het ooit zover komt.

De MKB-verzachting: laagste van de twee

Voor grote concerns is het omzetpercentage de afschrikking; voor een MKB-kantoor zou het vaste bedrag al snel buitenproportioneel zijn. Artikel 99 lid 6 regelt daarom dat voor MKB-bedrijven en start-ups elk boeteplafond wordt gelezen als het laagste van het vaste bedrag of het percentage, in plaats van het hoogste. Voor een notariskantoor met enkele miljoenen omzet betekent dat in de zwaarste categorie een theoretisch plafond van 7 procent van de omzet, niet 35 miljoen euro. Nog steeds fors, maar van een andere orde dan de krantenkoppen suggereren.

Wie handhaaft in Nederland, en vanaf wanneer

Een boeteplafond in een verordening is nog geen boete op de mat. Daarvoor moet een lidstaat bevoegde toezichthouders aanwijzen en procedures regelen. Nederland doet dat met de Uitvoeringswet AI-verordening, die in april 2026 in consultatie ging en naar verwachting van het kabinet later dan 2 augustus 2026 in werking treedt. In het voorstel wordt de Autoriteit Persoonsgegevens de algemene markttoezichthouder voor hoog-risico-AI zonder sectortoezichthouder, binnen een hybride stelsel van tien toezichthouders; zie wie houdt toezicht op AI in het notariaat.

Tot die wet er is, is het Nederlandse AI Act-boete-instrumentarium dus niet compleet. Dat is uitdrukkelijk geen vrijbrief: de verordening zelf geldt al, de AVG-handhaving door de AP loopt gewoon door, en een toezichthouder kan ook zonder boete corrigerend optreden. Maar wie het risicoplaatje eerlijk wil tekenen, hoort erbij te zeggen dat de eerste Nederlandse AI Act-boete voor een klein notariskantoor niet morgen valt.

Wat de Digital Omnibus verandert

Op 7 mei 2026 bereikten de Raad, het Europees Parlement en de Commissie een politiek akkoord over de Digital Omnibus on AI (persbericht Raad). De belangrijkste wijziging voor de boete-praktijk: de verplichtingen voor zelfstandige hoog-risico-systemen onder Annex III schuiven van 2 augustus 2026 naar 2 december 2027 (voor AI in gereguleerde producten onder Annex I naar 2 augustus 2028). De formele bekrachtiging wordt vóór 2 augustus 2026 verwacht maar is op het moment van schrijven nog niet afgerond.

Wat níet verschuift: de AI-geletterdheidsplicht van artikel 4 (al van kracht sinds 2 februari 2025), de verboden praktijken van artikel 5, en de transparantieverplichtingen van artikel 50 die per 2 augustus 2026 gaan gelden. Boetes voor de hoog-risico-categorie kunnen logischerwijs pas spelen zodra die verplichtingen zelf gelden; voor de transparantie- en geletterdheidsplichten blijft de oorspronkelijke kalender staan.

Het echte risico voor een notariskantoor

Zet de bedragen van artikel 99 naast de risico's die vandaag al concreet zijn, en het beeld kantelt:

AVG-handhaving door de AP. Tot 20 miljoen euro of 4 procent omzet, met een toezichthouder die al jaren actief is en AI als focusgebied voor 2026-2028 heeft. Cliëntgegevens of BSN's in een publieke cloud-chatbot zetten is volgens AP-publicaties al een datalek. Dit kader geldt nu, niet pas na een uitvoeringswet.
Tuchtrecht. Een notaris die een AI-fout in een akte of in cliëntenonderzoek niet onderschepte, verantwoordt zich voor de kamers voor het notariaat. Geen boetemaximum, wel maatregelen tot en met ontzetting uit het ambt, en altijd met naam in de uitspraak.
Reputatie en aansprakelijkheid. Eén datalek met cliëntdossiers schaadt een kantoor in zijn regio meer dan welke bestuurlijke boete ook, en kan civielrechtelijke claims uitlokken.

De nuchtere conclusie: stuur niet op angst voor het 35-miljoen-plafond, maar op de basis die alle drie de risico's tegelijk dekt. Weten welke AI er draait (register), persoonsgegevens lokaal of EU-only verwerken (lokaal versus cloud), elke AI-stap loggen en menselijke controle vastleggen. Wie dat op orde heeft, hoeft van geen van de drie kaders wakker te liggen.

Veelgestelde vragen

Kan mijn notariskantoor nu een AI Act-boete krijgen?

Praktisch gezien nog niet van een Nederlandse toezichthouder: de Uitvoeringswet AI-verordening die de bevoegdheden en procedures regelt is medio 2026 nog niet in werking. De verplichtingen zelf gelden deels wel al (geletterdheid sinds februari 2025, transparantie per augustus 2026), en de AVG-handhaving door de AP staat hier volledig los van en loopt gewoon door.

Geldt het MKB-plafond ook voor een notariskantoor?

Notariskantoren van enkele tot enkele tientallen medewerkers vallen naar omvang doorgaans binnen de Europese MKB-definitie (minder dan 250 medewerkers en maximaal 50 miljoen euro omzet). Dan geldt per categorie het laagste van het vaste bedrag of het omzetpercentage als plafond. De precieze toepassing hangt van uw structuur af; laat dit bij twijfel door een jurist toetsen.

Wie bepaalt straks de hoogte van een boete?

De aangewezen markttoezichthouder, voor een notariskantoor in het voorgestelde stelsel waarschijnlijk de Autoriteit Persoonsgegevens. Die weegt ernst, duur, opzet of nalatigheid, getroffen maatregelen en eerdere overtredingen. Documentatie vooraf, zoals een AI-register en vastgelegde menselijke controle, telt daarbij aantoonbaar mee.

Is een AVG-boete waarschijnlijker dan een AI Act-boete?

Voor een notariskantoor op dit moment: ja. De AP handhaaft de AVG al jaren, heeft AI als focusgebied benoemd en beschouwt het invoeren van persoonsgegevens in publieke AI-chatbots als datalek. Het AI Act-instrumentarium wacht in Nederland nog op de uitvoeringswet. Beide kaders vragen overigens grotendeels dezelfde basismaatregelen.

Bronnen

Alle bronnen zijn aanklikbaar en geverifieerd op 12 juni 2026.

Verder lezen op deze site:
· Uitvoeringswet AI-verordening, stand van zaken
· Wie houdt toezicht op AI in het notariaat
· Een AI-register opstellen in vijf stappen
· EU AI Act FAQ voor het notariaat
· EU AI Act-checklist, zes fasen

EU AI Act-boetes. Bedragen en het echte risico.