Toezicht op AI in het notariaat

Het hybride model: tien toezichthouders

De EU AI Act verplicht elke lidstaat om nationaal toezicht in te richten. Nederland koos niet voor één nieuwe AI-autoriteit, maar voor een hybride model: het kabinet wees in de concept-Uitvoeringswet AI-verordening tien bestaande toezichthouders aan als markttoezichthouder voor AI binnen hun eigen werkterrein (kabinetsbericht, 20 april 2026). De gedachte: wie een sector al kent, kan ook het AI-gebruik in die sector het best beoordelen.

Voorbeelden van die verdeling: de ACM voor consumentenbescherming, de ILT voor AI in producten en kritieke infrastructuur, de AFM voor AI in financiële dienstverlening, en de Autoriteit Persoonsgegevens als algemene markttoezichthouder voor hoog-risico-AI waar geen duidelijke sectortoezichthouder bestaat. De AP en de RDI coördineren het geheel.

Let op de status: dit is een wetsvoorstel. De internetconsultatie liep van 20 april tot 1 juni 2026, daarna volgen het advies van de Raad van State en behandeling in de Tweede Kamer. Het kabinet verwacht zelf dat de wet later dan 2 augustus 2026 in werking treedt. Tot die tijd geldt de AI Act wel (een verordening werkt rechtstreeks), maar is de Nederlandse handhavingsstructuur nog niet compleet.

Autoriteit Persoonsgegevens (AP)

De AP krijgt in het voorstel een dubbele rol: coördinerend toezichthouder voor het hele AI-stelsel én vangnet-markttoezichthouder voor hoog-risico-AI waarvoor geen sectorale toezichthouder is aangewezen. Daarvoor richt de AP een aparte AI-eenheid in (AP, Toezicht op AI wordt concreet).

Voor notariskantoren is de AP nu al de relevantste toezichthouder, los van de AI Act: elke AI-toepassing die persoonsgegevens verwerkt valt onder de AVG, en de AP heeft AI als een van haar focusgebieden voor 2026-2028 benoemd. Het invoeren van cliëntgegevens of BSN's in een publieke cloud-chatbot beschouwt de AP blijkens haar publicaties uit 2025 al als een datalek. Samen met de RDI start de AP bovendien een AI-regulatory sandbox waar organisaties hun AI-systemen kunnen toetsen en begeleiding krijgen.

Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI)

De RDI deelt de coördinerende rol met de AP en richt zich op de technische kant: AI in telecomnetwerken, digitale infrastructuur en de technische conformiteit van AI-systemen. Voor een notariskantoor is de RDI geen dagelijks aanspreekpunt, maar wel relevant via de leveranciers: aanbieders van AI-systemen krijgen met RDI-toezicht op technische eisen te maken. Vraag uw leverancier daarom hoe hij conformiteit aantoont.

Bureau Financieel Toezicht (BFT)

Het BFT blijft de sectortoezichthouder van het notariaat, op twee gronden: het financieel en kwaliteitstoezicht onder de Wet op het notarisambt, en het Wwft-toezicht (tot de overgang naar de AMLR per 10 juli 2027). De AI Act verandert daar niets aan.

Wat wél verandert: zodra AI een rol speelt in processen die het BFT onderzoekt, bijvoorbeeld bij cliëntenonderzoek of aktevoorbereiding, moet uw kantoor kunnen reconstrueren wat het systeem deed, met welke gegevens, en wie het resultaat heeft beoordeeld. Een sluitende audit trail per AI-stap is dus geen AI Act-extraatje maar een verlengstuk van bestaand BFT-toezicht. Hoe u dat inricht staat in ons stappenplan voor een AI-register.

KNB en de kamers voor het notariaat

De KNB is geen toezichthouder in de zin van de AI Act, maar bepaalt als beroepsorganisatie wel de professionele norm. Het KNB AI-afwegingskader uit 2025 stelt onder meer dat AI-geletterdheid niet optioneel is en dat de notaris eindverantwoordelijk blijft voor elk stuk dat de deur uitgaat. Wie AI inzet op een manier die met die zorgvuldigheidsnorm botst, riskeert geen bestuurlijke boete maar een tuchtklacht: het notariële tuchtrecht loopt via de kamers voor het notariaat. Voor de dagelijkse praktijk is die tuchtrechtelijke lat eerder voelbaar dan een AI Act-boete.

AMLA vanaf juli 2027

Per 10 juli 2027 vervalt de Wwft en treedt het Europese AML-pakket in werking, met de AMLR (Verordening 2024/1624) en de nieuwe Europese toezichthouder AMLA in Frankfurt. AMLA krijgt direct toezicht op de meest risicovolle EU-instellingen en werkt voor het notariaat samen met het BFT. AI-systemen die cliëntenonderzoek of sanctiescreening ondersteunen, moeten dan audit-bewijs leveren dat op die nieuwe verordening aansluit. Meer daarover leest u op EU AI Act voor notarissen.

Wat dit betekent voor uw kantoor

Vier nuchtere conclusies uit dit toezichtlandschap:

Het bekende toezicht blijft leidend. BFT, KNB-normen en tuchtrecht veranderen niet; AI-toezicht komt er als laag bovenop. Wie zijn dossiers en audit trail op orde heeft voor het BFT, heeft het grootste deel van het AI-huiswerk al staan.
De AP is het eerste loket. Vrijwel elk AI-gebruik op een notariskantoor raakt persoonsgegevens. AVG-compliance (grondslag, DPA, dataminimalisatie, geen ongecontroleerde cloud-verwerking) is daarmee de eerste toets, nu al.
Documenteer vóórdat een toezichthouder vraagt. Een actueel AI-register beantwoordt negentig procent van de vragen die AP, BFT of een auditor kunnen stellen.
Volg de Uitvoeringswet. Zolang die niet in werking is, is de Nederlandse handhavingsstructuur niet compleet. Dat is geen vrijbrief: de verordening geldt al en de AVG-handhaving loopt gewoon door. De actuele stand staat op onze pagina over de Uitvoeringswet.

Veelgestelde vragen

Krijgt het notariaat een eigen AI-toezichthouder?

Nee, daar wijst niets op. Het concept-voorstel werkt met tien bestaande markttoezichthouders per domein en de AP als vangnet voor hoog-risico-AI zonder sectortoezichthouder. Voor het notariaat blijven het BFT en de kamers voor het notariaat de sectorale lijn; AI-specifiek toezicht loopt naar verwachting via de AP.

Kan het BFT mij nu al aanspreken op AI-gebruik?

Indirect ja. Het BFT toetst niet aan de AI Act, maar wel aan de Wwft en de Wet op het notarisambt. Als een AI-systeem een rol speelt in uw cliëntenonderzoek of dossiervoering, moet u bij een BFT-onderzoek kunnen laten zien wat dat systeem deed en wie het controleerde. Onnavolgbaar AI-gebruik is dus nu al een toezichtrisico, ook zonder AI Act-handhaving.

Wie legt straks AI Act-boetes op aan een notariskantoor?

Dat regelt de Uitvoeringswet AI-verordening, die nog niet in werking is. In het voorstel is de AP de algemene markttoezichthouder voor hoog-risico-AI zonder sectortoezichthouder, en daarmee het meest waarschijnlijke loket voor een notariskantoor. De bedragen en categorieën staan op onze boetes-pagina.

Wat is de AI-sandbox van AP en RDI?

Een regulatory sandbox waarin organisaties AI-systemen onder begeleiding van de toezichthouders kunnen toetsen voordat ze live gaan. De AP en RDI zijn de beoogde uitvoerders. Voor leveranciers van notariële AI is dit een route om classificatie en conformiteit vooraf te valideren; vraag uw leverancier of hij hiervan gebruikmaakt.

Bronnen

Alle bronnen zijn aanklikbaar en geverifieerd op 12 juni 2026.

Verder lezen op deze site:
· Uitvoeringswet AI-verordening, stand van zaken
· EU AI Act-boetes, bedragen en het echte risico
· Een AI-register opstellen in vijf stappen
· EU AI Act FAQ voor het notariaat
· EU AI Act voor notarissen, het complete overzicht

Wie houdt toezicht op AI in het notariaat?